Wanneer de meeste mensen aan een datacenter denken, zien ze een stille, betonnen kolos voor zich: functioneel. Anoniem. Gebouwd voor machines. LCL kiest een andere weg. Onder impuls van haar kunstminnende CEO Laurens van Reijen – die vergaderruimtes vernoemt naar iconen als Panamarenko en Corneille en zelden genoegen neemt met ‘business as usual’ – wordt het nieuwe datacenter langs de Brusselse Ring meer dan een plek waar data wordt verwerkt. Het wordt een plek die een verhaal vertelt.

Dat verhaal krijgt vorm in een monumentaal kunstwerk van beeldhouwer Luk Van Soom: een zwevende wolk die hoog boven de vijf verdiepingen tellende gevel van LCL’s gloednieuwe datacenter hangt. Voor dit project werkte Van Soom samen met Studio Pijnenburg en Béla Zsigmond. Het resultaat is een poëtisch baken, zichtbaar van ver, dat een technisch gebouw transformeert tot een symbool van verbeelding, connectiviteit en de onzichtbare wereld van data. ‘De Wolk’, zoals het werk heet, vertelt over Van Sooms fascinatie voor wolken, over vakmanschap in een digitale tijd en over waarom een datacenter misschien wel de ideale plek is voor poëzie.

Toen LCL je contacteerde, had je toen ooit gedacht dat je een kunstwerk van vijf verdiepingen hoog voor een datacenter zou ontwerpen?

Luk Van Soom: “Niet echt. Een datacenter is niet de plek waar je spontaan kunst verwacht. Maar misschien is dat net waarom het zo juist voelde. Die gebouwen zijn overal, ze vallen nauwelijks op, terwijl ze de onzichtbare infrastructuur van onze wereld dragen. Dat intrigeerde me meteen. In zekere zin is een datacenter een kathedraal van de 21e eeuw.”

Je werk voor LCL heet De Wolk. Dat is vandaag een beladen beeld.

“Ja, en precies die spanning spreekt me aan. We hebben het voortdurend over ‘de cloud’ alsof het iets ongrijpbaars is, bijna magisch. Terwijl het in werkelijkheid op heel concrete plekken wordt opgeslagen, zoals in het datacenter van LCL. Ik wilde die abstractie opnieuw een fysieke, poëtische vorm geven. De wolk is iets wat je ziet, maar nooit kunt vastgrijpen. Ze verbindt de zichtbare wereld met wat daarachter ligt. In religie, in de kunstgeschiedenis, in barokkerken… zijn wolken altijd een brug tussen aarde en hemel. Hier wordt de wolk een brug tussen de menselijke en de digitale wereld.”

Er is ook een ladder die de wolk raakt. Wat betekent die?

“Die verwijst naar de Jacobsladder uit de Bijbel. Voor wie het verhaal niet kent: Jacob droomde van een ladder tussen hemel en aarde, waarlangs engelen op en neer gingen. Voor mij staat die ladder voor verbinding, voor beweging tussen werelden. In het geval van LCL zie ik ze als een schakel tussen mensen, data, technologie en verbeelding. Data is voortdurend in beweging, net als die engelen. De ladder is ook een metafoor voor vooruitgang, nieuwsgierigheid en de menselijke drang om verder te gaan dan wat zichtbaar is.”

Je werk zit vaak vol verwijzingen naar klassieke kunst en religieuze beeldtaal. Waarom breng je dat samen met een hedendaags datacenter?

“Omdat de vragen dezelfde blijven. Mensen proberen al eeuwenlang onzichtbare krachten te begrijpen: tijd, lotsbestemming, het universum – en vandaag ook data. Ik laat me inspireren door Bernini, door de Sixtijnse Kapel, door barokkerken in Italië en Zuid-Duitsland. Die kunstenaars creëerden illusies van gewichtloosheid, van openbrekende hemels en zwevende figuren. Vandaag leven we te midden van onzichtbare netwerken en signalen. Ik zie daar een duidelijke parallel. Mijn werk probeert die werelden visueel met elkaar te verbinden.”

De vijf verdiepingen hoge gevel die je samen met Studio Pijnenburg en Béla Zsigmond ontwierp, is ook bijzonder: geperforeerde aluminium panelen die reageren op zonlicht en ’s avonds oplichten dankzij honderden geïntegreerde leds. Hoe zijn jullie te werk gegaan?

“Toen het idee van de wolk vorm begon te krijgen, hebben hoofdarchitect Luc De Hovre en ik nagedacht over hoe de toren zelf zich kon manifesteren. We wilden een louter utilitaire uitstraling vermijden en hebben daarom veel aandacht besteed aan de artistieke expressie van het gebouw. Daarom heb ik ontwerper René Pijnenburg erbij betrokken. Samen met Béla Zsigmond heeft hij een ontwerpend onderzoek gevoerd naar mogelijke benaderingen."

"Uit die verschillende pistes groeide geleidelijk een concept voor een gevel die elke dag verandert, met het idee van het netwerk als kern. De technische uitwerking in geperforeerd metaal en geïntegreerde ledverlichting is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen verschillende partners. Wolk en gevel vormen één geheel dat de toeschouwer telkens opnieuw verrast, afhankelijk van het moment waarop je het gebouw passeert.”

Je spreekt vaak over het zichtbaar maken van het onzichtbare. Is dat waar dit project om draait?

“Precies. In het gebouw zelf zijn er datastromen, energiestromen, koeling, algoritmes – dingen die niemand ooit ziet. En toch hangt ons leven er vandaag van af. De Wolk is een visuele vertaling van die onzichtbare wereld. Data beweegt in clusters, zoals wolken. Het verzamelt zich, verspreidt zich, vormt zich opnieuw. Het gebouw wordt als het ware een brein, en de wolk zijn droom.”

“We leven in een wereld waarin alles wordt uitgelegd en benoemd. Ik laat liever ruimte voor twijfel en verwondering.”

Je staat bekend als een erg hands-on kunstenaar. Hoe verzoen je vakmanschap met zo’n hightechomgeving?

“Daar voel ik me net thuis. Ik heb een technische achtergrond. Ik hou van problemen oplossen, van de engineering achter dingen. Maar tegelijk geloof ik sterk in denken met je handen. Vandaag kan alles gegenereerd worden door software, door AI, door machines. Dat zet het vakmanschap onder druk. Voor mij blijft de menselijke hand essentieel. Wanneer je beeldhouwt, denken je handen anders dan een computer. Ze maken onverwachte keuzes, zelfs voor mij. Daar zit de poëzie.”

Sta je sceptisch tegenover de digitalisering van kunst?

“Laat ons zeggen dat ik voorzichtig ben. Het maakt dingen makkelijker, soms té makkelijk. Maar niets kan op tegen het gevoel dat je hebt wanneer je voor iets staat dat je met je eigen handen hebt gemaakt. Dat trage proces, de kennis van het materiaal, de weerstand ervan… daar ontstaat betekenis. Net daarom is dit project met een datacenter zo interessant: een hyperdigitale omgeving voor een volledig fysiek kunstwerk.”

Hoe hoop je dat mensen – fietsers, pendelaars op de Brusselse Ring, treinreizigers – De Wolk zullen ervaren?

“Ik wil niet alles uitleggen. Mensen moeten het werk zelf afmaken. Als iemand voorbijrijdt en denkt: ‘Wat is dat? Waarom staat er een wolk op een datacenter?’, dan is dat perfect. Misschien stoppen ze ooit, kijken ze opnieuw, en beginnen ze te fantaseren. Mysterie is belangrijk. We leven in een wereld waarin alles benoemd en verklaard wordt. Ik laat liever ruimte voor twijfel en verwondering.”

“LCL heeft een moedige keuze gemaakt. Kunst levert geen directe winst op, maar wel betekenis.”

CEO Laurens van Reijen koos ervoor om kunst een prominente plaats te geven in het ontwerp van het datacenter en zo de skyline mee te bepalen. Verraste dat je?

“Eerlijk? Ja. Hij had ook kunnen kiezen voor een puur functioneel gebouw. Goedkoper, eenvoudiger, anoniemer. Maar Laurens wilde iets dat spreekt. Iets dat zegt: we zijn niet zomaar een machine. We maken deel uit van de samenleving, van de cultuur. Dat is moedig. Want kunst genereert geen directe winst, maar wel betekenis. En betekenis blijft.”

Wat hoop je dat De Wolk op lange termijn teweegbrengt?

“Ik hoop dat het een herkenningspunt wordt. Geen luid, maar wel een aanwezig baken dat je aan het denken zet. Geen schreeuwerige architectuur zoals je die soms langs de Ring ziet. Ik wil dat het een stille aanwezigheid is. Een poëtische onderbreking in de stroom van verkeer. Iets dat je doet opkijken. En misschien, al is het maar heel even, anders doet kijken naar de onzichtbare wereld waarmee je voortdurend verbonden bent.”